Ceremonia odsłonięcia tablicy na Ścianie Pamięci w Chełmnie nad Nerem

28 maja 2026 r. na terenie Lasu Rzuchowskiego – Miejsca Pamięci przy Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej Żydów z centralnej Polski zamordowanych w niemieckim nazistowskim obozie zagłady.

Tablica, umieszczona na Ścianie Pamięci, poświęcona jest ofiarom pochodzącym z siedemnastu miast i miasteczek regionu, w tym również z Żychlina. Napis został wykonany w czterech językach: polskim, angielskim, hebrajskim i jidysz.

Wydarzenie miało szczególnie poruszający charakter dla potomków społeczności żydowskiej, których przodkowie zostali zamordowani w Chełmnie nad Nerem. Podczas ceremonii głos zabrali przedstawiciele Association of Descendants of Jewish Central Poland (ADJCP) – Stowarzyszenia Potomków Żydów Polski Centralnej. Szczególnie wzruszające było wystąpienie Lawrence’a Zlatkina, którego rodzina wywodzi się z Żychlina. Wspominał on swoich bliskich oraz przedwojenne życie społeczności żydowskiej, stanowiącej ważną część historii naszego miasta.

Po odsłonięciu tablicy uczestnicy oddali hołd ofiarom, składając kwiaty, znicze i kamienie pamięci. Odmówiono również kadisz – tradycyjną modlitwę żydowską za zmarłych.

Gminę Żychlin podczas uroczystości reprezentowali Przewodnicząca Rady Miejskiej Agnieszka Sidwa, Burmistrz Gminy Żychlin Grzegorz Ambroziak, członkowie Towarzystwa Miłośników Historii Żychlina z prezesem Jackiem Jóźwikiem oraz uczniowie Zespołu Szkół Nr 1 w Żychlinie wraz z opiekunem Anną Chańko.

Pobyt członków Stowarzyszenia Potomków Żydów Polski Centralnej w Żychlinie trwał pięć dni i był okazją nie tylko do udziału w uroczystościach upamiętniających ofiary Zagłady, ale również do kontynuowania prac porządkowych na cmentarzu żydowskim w Żychlinie. Dzięki zaangażowaniu wielu osób i instytucji prace te znacząco przybliżyły realizację kolejnego etapu działań związanych z zachowaniem tego miejsca pamięci.

W porządkowaniu terenu aktywnie uczestniczyli osadzeni z Zakładu Karnego w Garbalinie. Nieocenioną pomoc zapewniła firma Active Energy Ryszard Kasztelan, udostępniając specjalistyczny sprzęt oraz wykwalifikowaną kadrę. Istotne wsparcie organizacyjne i logistyczne zapewniła również Gmina Żychlin z firmą „Złote Ręce” Tobiasz Pietrzak.

Wszystkie te działania sprawiają, że prace porządkowe zbliżają się do finału. W najbliższym czasie możliwe będzie rozpoczęcie badań terenu z wykorzystaniem georadaru, które pozwolą na dalsze poznanie historii tego miejsca.

Serdeczne podziękowania kierujemy do Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego za wsparcie merytoryczne i techniczne realizowanych działań. Wyrazy wdzięczności należą się również Sebastianowi Walczakowi, który wykonał dokumentację filmową i zdjęciową z wykorzystaniem drona. Materiały te będą pomocne przy analizie ukształtowania terenu oraz ocenie postępu prac porządkowych.

Do działań na cmentarzu włączyli się także uczniowie Szkoły Podstawowej Nr 1 w Żychlinie, kontynuując piękną tradycję zaangażowania młodzieży w ochronę lokalnego dziedzictwa historycznego.

Jak co roku wsparcia udzieliła również Kwiaciarnia „Julka” przy ul. Łukasińskiego w Żychlinie, za co składamy serdeczne podziękowania.

Uroczystość w Chełmnie nad Nerem oraz prowadzone równolegle prace na cmentarzu żydowskim w Żychlinie są ważnym wyrazem pamięci o dawnych mieszkańcach naszego miasta i wspólnej troski o zachowanie lokalnego dziedzictwa dla przyszłych pokoleń.

Organizatorem wydarzenia była Fundacja „Przyjaciele i Rodziny Żydowskie Miasta Kutna”, partnerem Association of Descendants of Jewish Central Poland (ADJCP), a projekt został współfinansowany przez Forum Dialogu.